I. Dünya Savaşı Nedir?

I. Dünya Savaşı, 1914–1918 yılları arasında gerçekleşen ve Avrupa merkezli başlayıp kısa sürede dünya geneline yayılan büyük bir savaştır. Bu savaş, dönemin en güçlü devletlerini iki büyük blok halinde karşı karşıya getirmiş ve dünya siyasi haritasını kökten değiştirmiştir.

Savaşın sonunda birçok imparatorluk yıkılmış, yeni devletler kurulmuş ve dünya düzeni tamamen değişmiştir.

 

I. Dünya Savaşı’nın Nedenleri

1. Sömürgecilik Yarışı

I. Dünya Savaşı’nın en önemli nedeni sömürgecilik rekabetidir.

Sanayi Devrimi sonrası devletler;

hammadde

pazar

yatırım alanı

ihtiyacı duymaya başlamıştır.

Bu nedenle güçlü devletler dünyada sömürgeler elde etmeye çalışmıştır.

Bu rekabetin başlıca tarafları:

İngiltere

• Sanayileşmesini erken tamamladı.
• Dünya üzerinde en fazla sömürgeye sahip devletti.
• “Üzerinde güneş batmayan imparatorluk” olarak biliniyordu.

 

Almanya

• Siyasi birliğini geç kurdu.
• Sanayileşmesini geç tamamladı.
• Sömürge yarışına geç katıldığı için İngiltere ile rekabete girdi.

Bu rekabet Avrupa’da büyük bir bloklaşma sürecini başlattı.

 

2. Milliyetçilik Akımı

Fransız İhtilali ile yayılan milliyetçilik düşüncesi özellikle çok uluslu devletleri etkiledi.

Bu durum en çok:

• Osmanlı Devleti
• Avusturya-Macaristan
• Rusya

gibi imparatorlukları etkiledi.

 

Panslavizm Politikası:

Rusya Balkanlarda Panslavizm politikası uyguluyordu.

 

Panslavizm:

Tüm Slav halklarını Rusya liderliğinde birleştirme düşüncesidir.

Bu politika:

Osmanlı Devleti

Avusturya-Macaristan

için büyük bir tehdit oluşturdu.

 

I. Dünya Savaşı Öncesi Bloklaşma

Avrupa devletleri iki büyük ittifak oluşturdu.

İtilaf Devletleri:

1. İngiltere

2. Fransa

3. Rusya

 

İttifak Devletleri

1. Almanya

2. Avusturya-Macaristan

3. İtalya (başta bu gruptaydı ancak daha sonra İtilaf Devletleri’ne geçti)

Bu kutuplaşma savaşın çıkmasını kolaylaştırdı.

 

I. Dünya Savaşı’nın Başlaması

Savaşın başlamasına neden olan olay:

28 Haziran 1914 Saraybosna Suikastı

Avusturya-Macaristan veliahtı Franz Ferdinand, Sırp milliyetçisi bir kişi tarafından öldürüldü.

Bu olaydan sonra Avusturya-Macaristan → Sırbistan’a savaş açtı

Rusya → Sırbistan’ı destekledi

Almanya → Avusturya’yı destekledi

İngiltere ve Fransa → savaşa dahil oldu

Böylece Avrupa savaşı kısa sürede dünya savaşına dönüştü.

 

Osmanlı Devleti’nin Almanya’ya Yakınlaşması

Almanya’nın Osmanlı’ya Yakınlaşma Nedenleri

• Osmanlı Devleti’nin jeopolitik konumu
• İngiltere’nin sömürgeleriyle bağlantısını kesmek istemesi
• Halifelik gücünden yararlanmak
• Yeni cepheler açarak yükünü hafifletmek
• Osmanlı’nın insan gücünden yararlanmak

En önemli sebep:

Osmanlı’nın stratejik konumudur.

 

Osmanlı’nın Almanya’ya Yakınlaşma Nedenleri

• Siyasi yalnızlıktan kurtulmak
• Almanya’nın savaşı kazanacağına inanılması
• İttihat ve Terakki yöneticilerinin Almanya’ya yakınlığı
• Kaybedilen toprakları geri alma isteği

 

Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı'na Girmesi

Akdeniz’de İngiliz donanmasından kaçan iki Alman gemisi:

Goben

Breslav

Osmanlı Devleti’ne sığındı.

Osmanlı Devleti bu gemileri satın aldığını açıkladı ve isimlerini:

Yavuz

Midilli

olarak değiştirdi.

Bu gemiler, 29 Ekim 1914’te Rusya’nın Sivastopol Limanı’nı bombaladı.

Bunun üzerine Osmanlı Devleti resmen savaşa girmiş oldu.

 

Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı'nda Savaştığı Cepheler

Osmanlı Devleti I. Dünya Savaşı’nda üç farklı türde cephede savaşmıştır.

1. Taarruz Cepheleri

Osmanlı Devleti’nin saldırı yaptığı cephelerdir.

1. Kafkas Cephesi
2. Kanal Cephesi

 

1. Kafkas Cephesi

Amaçları:

• Orta Asya Türkleri ile birleşmek
• Azerbaycan petrollerine ulaşmak
• Rusya’yı zayıflatmak

Bu cephede:

Sarıkamış Harekâtı gerçekleşmiştir.

Ancak ağır kış şartları nedeniyle yaklaşık 90.000 asker donarak şehit olmuştur.

 

Kafkas Cephesi; Brest-Litovsk Antlaşması (1918) ile kapanmıştır.

 

2. Kanal Cephesi

Amaç:

• Süveyş Kanalını ele geçirmek
• İngiltere’nin sömürgeleriyle bağlantısını kesmek
• Mısır’ı geri almak

Ancak Osmanlı ordusu başarılı olamamıştır.

 

2. Savunma Cepheleri

1. Irak Cephesi

İngiltere tarafından açılmıştır.

Amaçları:

• Irak petrollerini ele geçirmek
• Hindistan yolunu güvence altına almak

Sonuç:

• Irak İngilizler tarafından işgal edilmiştir.

 

2. Çanakkale Cephesi

İtilaf Devletlerinin amaçları:

• İstanbul’u ele geçirmek
• Osmanlı Devleti’ni savaş dışı bırakmak
• Rusya’ya yardım ulaştırmak

 

18 Mart 1915

• Çanakkale Deniz Zaferi kazanıldı.

 

25 Nisan 1915

• Kara savaşları başladı.
• Yaklaşık bir yıl süren savaş sonunda İtilaf Devletleri geri çekildi.

 

Çanakkale Savaşlarının Sonuçları

• Osmanlı Devleti savaş dışı kalmadı
• Savaş en az 2 yıl uzadı
• Rusya’ya yardım gönderilemedi
• Rusya’da Bolşevik İhtilali çıktı
• Mustafa Kemal ulusal kahraman oldu

 

Osmanlı Devleti’ni Paylaşma Planları (Gizli Antlaşmalar)

İtilaf Devletleri savaş sırasında Osmanlı topraklarını paylaşmak için gizli anlaşmalar yaptı.

Başlıca anlaşmalar:

• İstanbul Antlaşması (Mart 1915): İngiltere, Fransa ve Rusya arasında yapıldı. Boğazlar ve çevresi (İstanbul dahil) Rusya'ya bırakıldı.
• Londra Antlaşması (26 Nisan 1915): İngiltere, Fransa, Rusya ve İtalya arasında imzalandı. İtalya'nın saf değiştirmesi karşılığında 12 Ada, Rodos ve Güneybatı Anadolu (Antalya çevresi) İtalya'ya vaat edildi.
• Sykes-Picot Antlaşması (16 Mayıs 1916): İngiltere ve Fransa arasında imzalanan en kapsamlı paylaşımdır. Ortadoğu'da Suriye, Lübnan, Irak ve Filistin bölgeleri paylaşılmıştır.
• Petrograd Protokolü (1916): Rusya'nın Sykes-Picot'a onay vermesi karşılığında Doğu Anadolu (Erzurum, Trabzon, Van, Bitlis) ve Karadeniz kıyıları Rusya'ya bırakıldı.
• MacMahon Antlaşması (1916): İngiliz Mısır Valisi MacMahon ile Hicaz Emiri Şerif Hüseyin arasında yapıldı. Osmanlı'ya isyan etmesi karşılığında Araplara bağımsızlık vaat edildi.
• Saint Jean de Maurienne Antlaşması (Nisan 1917): İtalya'nın Sykes-Picot'a onayı alınarak İzmir ve çevresi İtalya'ya bırakıldı. 

Not: 1917 Rus Devrimi'nden sonra Bolşevikler, bu gizli antlaşmaları dünya kamuoyuna ifşa etmiştir. 

 

I. Dünya Savaşı’nın Sonu

1918 yılında İttifak Devletleri yenildi.

Devletler şu ateşkesleri imzaladı:

• Almanya -> Rethondes
• Bulgaristan -> Selanik
• Avusturya-Macaristan -> Villa Giusti
• Osmanlı Devleti -> Mondros

 

I. Dünya Savaşı’nın Sonuçları

Savaşın dünya üzerindeki etkileri çok büyük olmuştur.

Siyasi Sonuçlar:

• Osmanlı İmparatorluğu yıkıldı
• Avusturya-Macaristan dağıldı
• Rusya’da rejim değişti
• Yeni devletler kuruldu (Çekoslovakya, Avusturya, Polonya, Litvanya, Estonya, Ukrayna, Yugoslavya, Macaristan)

 

Dünya Düzenindeki Değişimler

Sömürgecilik yerine mandacılık sistemi ortaya çıktı

Milletler Cemiyeti (Cemiyet-i Akvam) kuruldu

Tank, denizaltı ve kimyasal silahlar ilk kez kullanıldı

Ancak yapılan barış antlaşmaları kalıcı olmadı.

Bu durum, II. Dünya Savaşı’nın çıkmasına zemin hazırladı.